zondag 30 september 2012

Vive la France

Gisteravond was ik aanwezig bij een prachtig concert van het Limburgs Symfonie Orkest. Ik heb vroege kaartjes van drie van hun concerten, dankzij Kumulus. Ik heb die kaartjes gekocht, maar eigenlijk weet ik nog steeds maar half wat voor concerten het zijn. Dit was het eerste.

Ik heb mijn kaart gekocht voor dit concert, denkende dat alleen maar Saint-Saëns ten gehore zou worden gebracht. Ware het niet dat Saint-Saëns slechts deel was van het programma, naast Ravel, Roussel en Debussy. Het was dus een avond vol Franse romantiek.


Het was mooi - mooi uitgevoerd, mooie muziek -, het enige probleem is dat ik niet zo van romantiek houd (hoewel ik het zelf wel vaak speel). Begrijp me niet verkeerd, het LSO was even goed als altijd, maar de muziek raakte me niet. Het is te zoetsappig, te lieflijk...

Behalve Saint-Saëns. Zijn derde vioolconcert is prachtig! Het is iets duisterder, ietwat onderkoeld, af en toe heeft het zelfs iets van zigeunermuziek weg. En dan die solo-viool! Nooit eerder heb ik zo'n mooi stuk gehoord voor orkest met solist. De solist vertelt het verhaal, en het orkest antwoordt daarop, maar op ongekende wijze. Dit is een van de weinige stukken waar het echt een harmonieus geheel vormt (in mijn opzicht, dan) - maar natuurlijk helpt het ook mee dat Lisa Jacobs die solist was.

Lisa Jacobs is een van de beste violisten van dit moment*. Als zij speelt gaat een wereld open; het is pure magie. De klanken van haar viool dringen diep door in ieders ziel, of je nu van klassieke muziek houdt of niet. Ongelooflijk!

*Ze heeft zowel haar bachelor als haar master afgesloten met als eindoordeel een tien met onderscheiding. Verder heeft ze, zowel als solist, als met orkesten, als in kamermuziekverband. Zij speelde in Wenen, Praag, Duitsland, Slovenië, Portugal, Zwitserland, Liechtenstein, Rusland, Frankrijk, Litouwen, Mexico, Oekraïne, de Verenigde Arabische Emiraten en Italië. Een paar van de concerten waar zij mee op heeft getreden zijn het Koninklijk Concertgebouw Concert (haar debuut op zeventienjarige leeftijd), het Residentie Orkest, het Jeugd Orkest Nederland, Orkest van het Oosten, Amsterdam Sinfonietta, het Amsterdam Symphony Orchestra, het Orchestra Sinfonica Abruzzese, the Lithuanian State Symphony Orchestra, het Staatsorkest van Oekraïne en the Lithuanian Chamber Orchestra (en nu dus ook het Limburgs Symfonie Orkest). En dan te bedenken dat ze nog geen dertig is.

vrijdag 28 september 2012

Mosteiro de Santa Maria de Alcobaça

De laatste blog uit de serie Lissabon - Beira-provincies is deze. Dit was de laatste dag in Portugal, de dag waarop we terugreden naar Lissabon. En dit is wat we op die laatste dag nog gedaan hebben.

Dit Mosteiro De Santa Maria De Alcobaça, zoals het klooster voluit heet, staat ook op de werelderfgoedlijst van UNESCO, en is het derde 'lid' van die lijst welke ik bezocht heb (de eerste twee staan overigens ook op deze blog - klik dan op UNESCO wereldergoed, onder dit bericht).

Het Mosteiro De Santa Maria is een middeleeuws klooster in Alcobaça, een plaats in het midden van Portugal. Het is gesticht in 1153 door de eerste Portugese koning Alfons I, en ook gedurende zijn hele verdere geschiedenis bleef het klooster nauw verbonden met het Portugese koningshuis. Maar mooier nog: dit klooster en dat van Santa Cruz in Coimbra (staat ook op deze blog) zijn de eerste gotische gebouwen in Portugal, én het was een van de belangrijkste kloosters uit de middeleeuwen. En mede daarom staat het op de UNESCO-lijst.

Het klooster is voornamelijk gebouwd om de macht van Alfons I van Portugal te vestigen en de kolonisatie van Moors grondgebied te promoten. Politiek en macht! Waarom zou je anders zoiets laten bouwen? En het is alleen maar handig als je een monnikenorde erbij betrekt, die anders toch geen kerk/klooster zouden hebben (de Cisteriënzerorde).

En het klooster werd groter en belangrijker. Dit was ook de plek waar zich een van de grootste en uitgebreidste bibliotheken was in de middeleeuwen (mede dankzij bijdragen van de monniken, in de vorm van boeken over de Portugese geschiedenis). Verder had de abt van het klooster grote stukken landbouwgrond, en werd er in 1269 een openbare school geopend. (De belangrijkheid van het klooster is tegenwoordig nog het beste te meten aan de vele adellijken die zich hier lieten begraven.)


Nog steeds is veel van de vroegere grandeur te zien. Het klooster is werkelijk enorm! En het mooie is: praktisch alle vertrekken zijn voor het publiek toegankelijk. Je kunt zien hoe en waar de monniken geleefd hebben, honderden jaren geleden.

Maar ook esthetisch is het geweldig (het is immers ook op de UNESCO werelderfgoedlijst komen te staan om zijn kunst), de grote open ruimten, de prachtige reliëfs in steen. Het is haast onbeschrijflijk; je moet het vooral met eigen ogen zien.

zaterdag 22 september 2012

Conímbriga

Een heel bijzonder onderdeel van mijn reis door Lissabon en de Beira-provincies was Conímbriga, de grootste Romeinse opgraving van heel Portugal. En hoewel ik het al een keer eerder had bezocht, blijft het verbazen. De grootte, maar ook hoe goed het bewaard is gebleven. En de - overigens onbetwistbare - schoonheid van de stad, natuurlijk.



Conímbriga is een deels opgegraven stad uit de Romeinse tijd,. Het moet een belangrijke, welvarende stad geweest zijn, te zien aan de grootte van de gebouwen en de rijke decoraties; het was zelfs de grootste stad in Portugal ten tijde van de Romeinen. Er zijn paleizen, een forum, een amfitheater, huizen, insulae (flatgebouwen waarin de armen woonden), drie thermencomplexen, winkels. Dit is een complete stad, mét stadsmuren. Dit is het Romeinse leven, dit is waar mensen werden geboren en stierven, dit is waar mensen woonden en werkten (in het museum zijn o.a. gebruiksvoorwerpen te zien, behorende bij de verschillende winkels en werkplaatsen).

Een van de unieke dingen die Conímbriga te bieden heeft, zijn zijn mozaïeken. Volledig (of op z'n minst grotendeels) intacte, rijk versierde vloermozaïeken, die tussen de muren van een huis liggen. En hoewel van de muren zelf praktisch niets meer over is, zijn de mozaïeken welhaast helemaal zoals ze vroeger geweest moeten zijn - zo'n 2000 jaar geleden.

woensdag 19 september 2012

Kiss with a fist/Happy slap

Een beetje muziekgeschiedenis in deze blog, gecombineerd met Battle Of The Songs...



Dit liedje kent iedereen wel, al dan niet met videoclip. Dit is het nummer waar Florence + The Machine pas echt bekend mee werd, in ieder geval in Nederland. Maar wie kent de originele versie?



Slechts weinigen zullen deze versie van Kiss With A Fist (hier: Happy Slap) kennen, en nog minder de band (Ashok). Maar de stem komt waarschijnlijk wel bekend voor, want dit ís Florence Welch, dezelfde Florence Welch van Florence + The Machine. Hoewel Ashok niet meer bestaat, leven sommige liedjes door in Florence + The Machine, soms met een andere naam, en altijd anders uitgevoerd. Maat het zijn (deels) dezelfde liedjes - nou ja, soms dan.

zaterdag 15 september 2012

Universidade de Coimbra

Oké, Coimbra wordt toch geen mini-serie. Ik sla twee kerken (de Sé Velha en de Sé Nova) over, omdat daar simpelweg te weinig over te vinden is om een interessante blog samen te stellen. Dus op naar het laatste onderdeel van Coimbra: de universiteit.

(Een extra lange blog, ter compensatie.)



De universiteit van Coimbra (of Universidade De Coimbra, zoals 'ie in het Portugees heet) is een van de oudste universiteiten ter wereld, en de oudste van Portugal. De universiteit is tot leven geroepen in het jaar 1290. In het prille begin waren er al aardig wat faculteiten, namelijk recht, canoniek recht(?), kunst en geneeskunde (theologie mocht niet - daar was pauselijke toestemming voor nodig, en die moest nog geregeld worden). Deze oude universiteit lag toen nog in Lissabon. Pas na een ruzie met de paus, de politieke macht die op z'n gat lag en nog een conflict met de inwoners van de stad, verhuisde de universiteit naar Coimbra, waar hij nauw verbonden raakte met Santa Cruz (zie mijn vorige blog over Portugal/Coimbra).

Maar in 1377 verhuisde de universiteit weer terug naar Lissabon, waar deze nog anderhalve eeuw zou verblijven. In deze periode ging ook de faculteit voor theologie open, ergens rond 1380. En in 1537 verhuisde de universiteit naar z'n huidige locatie in het Alcaçova-paleis in Coimbra. En deze keer was het een mega-operatie, want ook alle leraren én de gehele bibliotheek moest mee (en de gemiddelde universiteitsbibliotheek is redelijk uitgebreid, zelfs in die tijd). En de universiteit werd ook maar meteen hervormd, nu ze toch bezig waren. Een college-systeem werd ingevoerd (dat overigens weer ongedaan werd gemaakt in de negentiende eeuw, maar dat is een ander verhaal), de curricula werden geherstructureerd en nieuwe leraren, zowel Portugees als buitenlands, werden aangenomen.

En alles ging goed. Tot de Verlichting, want toen vonden ze dat alles anders moest, vooral voor wetenschap. Dat moest volgens de Verlichting en vooral het tegenovergestelde van wat de paus altijd had gezegd. En toen ging alles weer goed.

Lang was Coimbra de enige universiteit in heel Portugal, wat ervoor zorgde dat deze een belangrijke focus van invloed was voor Portugal, niet alleen qua opleidingen, maar ook politiek en economisch (en muzikaal, de universiteit is namelijk het voornaamste onderwerp van de fado de Coimbra). Ook nu is de universiteit nog in vol gebruik, en even mooi en prestigieus als altijd.

De universiteit is nu nog gewoon te bezoeken. Een aanrader is de antieke bibliotheek (apart kaartjes kopen!) en de kapel. Beide moet je vooral zelf bezoeken - en je laten verrassen door hun schoonheid.

vrijdag 14 september 2012

Oryx en Crake

Mijn keuze in boeken is totaal willekeurig. Soms krijg ik een tip van iemand, maar veel vaker lees ik een boek omdat ik het er mooi uit vind zien, of omdat het een intrigerende titel heeft. Of omdat de bieb uitverkoop heeft, en je boeken kunt kopen voor één euro of zelfs nog minder. En dat was ook de plek waar ik dit boek tegenkwam.


Oryx En Crake speelt zich af in de toekomst, rond de tijd dat de mens wordt uitgeroeid door een virus. Het verhaal wordt verteld aan de hand van Sneeuwman, (een van) de laatste mensen op aarde. Op het moment dat het verhaal begint rouwt hij om zijn geliefde Oryx en zijn vriend Crake. Hij probeert te overleven in de laatste overblijfselen der beschaving, en vooral niet om te komen van de honger. Hier begint zijn verhaal, het verhaal van het heden én van zijn verleden.

Margaret Atwood is een Canadese auteur, dichteres, literair criticus, essayist en milieu-activist. Ze heeft verschillende prijzen voor haar werk gewonnen. Voor Oryx En Crake is ze in 2003 in de finale gekomen voor de Booker Prize en de Governor General's Award. In 2004 is ze met dezelfde roman genomineerd voor de Orange Prize in de categorie fictie. (Zegt iets over de kwaliteit van het verhaal, denk je niet?)

donderdag 13 september 2012

Santa cruz

Eindelijk weer een blog over Portugal. De eerste in de reeks Coimbra binnen de Portugal-serie, want in deze universiteitsstad is nu eenmaal meer te zien dan in andere steden, en dus ook meer om over te schrijven.

Het eerste wat we in Coimbra hebben bezocht, is de Santa Cruz, een kerk + klooster én het nationale pantheon van Portugal (gezien het feit dat daar de eerste twee Portugese koningen begraven liggen).


Santa Cruz werd gesticht in 1131, buiten de stadsmuren van Coimbra. Al in het begin was de Santa Cruz zeer belangrijk voor niet alleen Coimbra, maar voor heel Portugal, het was zelfs het belangrijkste kloosterhuis in de eerste jaren van de Portugese monarchie. En dat was voordat de kerk en het klooster echt af waren (in 1132 begon de bouw, maar pas in 1223 was het af). Omdat de kerk zo nauw verbonden was aan het koningshuis, kreeg het ook geregeld extra geld, wat Santa Cruz erg welvarend heeft gemaakt. Verder was aan de Santa Cruz een school verbonden, een school met een fantastische bibliotheek. Die bibliotheek was in de middeleeuwen dé ontmoetingsplaats voor de intellectuelen en machtselite van Portugal, dat was de plaats waar je gezien moest worden, wilde je echt meetellen in dat wereldje.

Maar de middeleeuwse Santa Cruz is niet de Santa Cruz die nu te zien is. Deze Santa Cruz is totaal gerenoveerd in de zestiende eeuw onder koning Manuel. Hij heeft de beste architecten, schilders en beeldhouwers geselecteerd om de kerk compleet te hernieuwen. Het is toch immers het visitekaartje van je koninkrijk.

maandag 10 september 2012

Recital glasharmonica en harp

Gisteren was de vierde, en laatste, dag van Musica Sacra. De programma-onderdelen waar ik heen ben geweest waren prachtig, en de andere waren dat ongetwijfeld ook (getuige vorige jaargangen). En spijtig genoeg ben ik maar naar twee onderdelen geweest: Le Sacre Du Printemps (waar ik vorige keer over heb geblogd) en de recital glasharmonica en harp (waar deze blog aan gewijd is).

Ik ben niet naar deze uitvoering geweest omdat ik de gespeelde stukken zo interessant vond, noch omdat ik de componisten fantastisch, en zelfs niet omdat ik zo'n fan ben van de muzikanten (Thomas Bloch en Pauline Haas zijn geen kleine namen, in tegendeel). Ik ben hierheen gegaan puur en alleen omdat dit een van de weinige keren zal zijn dat ik een glasharmonica in actie kan zien. Zo veel wordt het instrument immers niet gespeeld.

De gespeelde muziek was moeilijk klassiek (op Mozart na), geschreven door niet heel erg bekende componisten (op Mozart en Wagner na). En gespeeld op een instrument, glasharmonica, dat niet heel erg fijn in het gehoor ligt. Maar ja, het is en blijft Musica Sacra, een festival bekend om zijn eigenzinnige programma dat niet voor iedereen is, maar wel erg mooi. Hier zitten mensen die bereid zijn om moeite te doen voor muziek. En de muziek is magisch!

Dit is muziek waar elfen op zouden dansen. Sprookjesmuziek is het, fragiel en hoog. Het klinkt ijl, breekbaar, glas-achtig. Het is fabuleus! Het is droommuziek, gespeeld op fantasie-instrumenten, en de muzikanten zijn geen normale mensen, het zijn half-elfen. (Denk: de elfen uit Lord Of The Rings.)

Thomas Bloch, glasharmonica, is specialist in het spelen van van bijzondere instrumenten, waaronder ook glasharmonica. Maar niet alleen dat, hij organiseert festivals, geeft les, is producer. Zijn eigen muzikale repertoire is ook verre van beperkt; hij is expert op het gebied van klassieke en hedendaagse muziek, liedkunst, rock, improvisatie, theatermuziek, opera, filmmuziek en balletmuziek. En hij heeft samengewerkt met onder meer Radiohead, John Cage, Gorillaz, Tom Waits, Marianne Faithful, Emilie Simon, Daft Punk, Nana Mouskouri en Marc Almond. Hij werkte mee in La Scala van Milaan aan de originele versie (mét glasharmonica) van de opera Lucia Di Lammermoor van Donizetti. En dat is nog lang niet alles.

Pauline Haas is een van de beste harpisten, en zelfs muzikanten, van haar generatie (in ieder geval in mijn ogen, hoewel velen het met me eens zullen zijn). Zowel haar bachelor en haar master rondde zij af met de hoogst mogelijke onderscheiding. Ze is bekroond door verschillende instellingen, waaronder de Union Française des Artistes Musiciens, de Fondation Emily Porter en de Fondation Alsace. Ik verwacht in de nabije toekomst nog veel van haar te horen, ze is een muzikaal genie!

vrijdag 7 september 2012

Le sacre du printemps

Vanmiddag begon Musica Sacra pas echt voor mij, hoewel gisteren de eigenlijke eerste dag van het festival was. Vandaag werd Le Sacre Du Printemps uitgevoerd door het Amsterdam Piano Quartet in het Theater aan het Vrijthof, mét vier piano's.

Dit stuk past perfect in thema van Musica Sacra van dit jaar, Riten & Rituelen. Le Sacre Du Printemps is een choreografie van een ritueel, een fictief ritueel ter ere van de Russische lente. Het ritueel bestaat uit twee delen, het eerste deel zijn de dansspelen voor de tijd van het jaar, het tweede toont een mensenoffer - een uitverkoren meisje sterft in een heilige dans in een cirkel van ouderen. Het is dan ook niet moeilijk voor te stellen hoe het ballet, dat er eigenlijk bijhoort, eruit moet zien.


Over de schoonheid van het stuk zijn de meningen unaniem (in ieder geval die van de mensen die in de zalen zaten), dat is prachtig. Maar wat deze specifieke versie zo mooi maakt, is dat het heel dicht staat bij hoe Stravinsky het stuk geschreven heeft, maar wel kwaliteiten van een groot orkest blijft behouden. Het is nu niet de wisselwerking tussen de verschillende soorten instrumenten dat het stuk kracht geeft, maar het stuk zelf. De vier instrumenten vormen één muzikaal geheel, zoals dat nooit helemaal lukt bij een orkest.

Le Sacre Du Printemps is precies honderd jaar geleden gecomponeerd door Igor Stravinsky, met versies voor één piano, twee piano's en groot orkest. Deze versie (met vier piano's) is een bewerking van Maarten Bon uit 1981. Een bewerking, jawel, maar wel een bewerking die Stravinsky eer aan doet. Meer dan eer zelfs, hij is magisch!

Voor degenen die mij nog steeds niet geloven (en andere benieuwden), een televisie-opname van Vrije Geluiden:

woensdag 5 september 2012

Sé de Viseu

We zijn onderhand vertrokken uit Lissabon, op naar de Beira-provincies in het Portugese binnenland. Nu zijn we in Viseu, in de kathedraal van Viseu om precies te zijn.

Deze stamt uit de twaalfde eeuw, maar zoals bij alle kerken/kathedralen die ik heb bezocht, is er steeds iets bijgebouwd door de loop van de eeuwen heen. En net zoals bij alle andere, is het een beetje een mix tussen verschillende architectonische stijlen (in dit geval voornamelijk manuel, renaissance en maniërisme). Maar het is vooral mooi om te zien, de grandeur, de overdaad. Het is prachtig, werkelijk waar!

De kathedraal is bijzonder - vooral voor de streek. Steeds waren de beste architecten en kunstenaars aan het werk voor deze kerk. Vooral de knopen (bekende patronen uit de manuelstijl) zijn meesterwerken. Maar wat ik persoonlijk nog het mooist vind zijn de azulejos in de kloostergang, die zijn werkelijk heel indrukwekkend.

De geschiedenis is echter niet heel erg interessant. Het is een kathedraal die je moet zien, en waar je vooral niet te veel over moet lezen (behalve misschien een beetje in een reisgids).

zaterdag 1 september 2012

Scandinavische klanken

Gisteravond ben ik naar een van de sprookjesachtigste klassieke concerten geweest die ooit hebben plaatsgevonden. Een orkest, midden in een bos, gezet voor een mergelgrot, speelde Scandinavische klanken van Sibelius en Grieg. Het was koud, het was donker, en daarmee des te sfeervoller (het waren per slot van rekening "Scandinavische klanken".)

Dat orkest was het Limburgs Symfonie Orkest, die magische plaats was het Openluchttheater van Valkenburg. En ieder die ooit een concert heeft meegemaakt op die locatie, weet hoe sprookjesachtiger het is, en vooral als er klassiek wordt gespeeld. Het is net of je terecht bent geweest in een mysterieuze wereld waarin elfen rond de bomen dansen op deze prachtige muziek.


De stukken die gisteravond gespeeld werden, waren de Valse Triste van Sibelius, de Peer Gynt suite nr. 1 van Grieg (onder andere bekend van de Mona-reclame) en Griegs pianoconcert, met als solist Hannes Minnaar, de enige die mij echt van piano kan laten genieten (ik houd niet zo van piano, maar wel als hij het speelt).

Over de keuze van stukken ben ik erg te spreken, over de uitvoering eveneens. En ook Hannes Minnaar was geweldig (zoals altijd eigenlijk)! Het enige punt van kritiek is de duur van het concert, het duurde namelijk veel te kort naar mijn zin (maar anderhalf uur). Ik zou daar het liefst de hele nacht hebben gezeten, luisterend naar deze prachtige muziek. Maar het was me niet gegund.

Een muzikale sfeerimpressie (de Peer Gynt suite nr. 1, het tweede stuk dat gisteravond ten gehore gebracht werd, én een van mijn favoriete klassieke stukken):