vrijdag 31 augustus 2012

Museu do fado

Een van de leukste dingen die ik heb gedaan in Lissabon is een bezoek brengen aan het Museu Do Fado, een geweldig interactief museum over fado, de nationale muziek van Portugal; over de geschiedenis van de fado; over de zangers van toen én van nu; over de Portugese gitaar, hét fado-instrument; eigenlijk over alles wat ook maar enigszins met fado te maken zou kunnen hebben.



Het Museu Do Fado ligt een beetje achteraf in volkswijk, en is in eerste instantie wat moeilijk te vinden, maar wel zeer de moeite van het zoeken waard. Binnen krijg je een audiotour, die je meeneemt op reis door het museum. Bij schilderijen, afbeeldingen, een poppenhuis, posters en wat al niet meer worden verhalen vertelt over fado. En er is muziek, mooie fado-muziek, die bij die bepaalde ruimte hoort. En hoewel je er niets van verstaat, voel je de emotie, en hoor je de prachtige muziek die speelt terwijl je rondloopt en naar de objecten in die ruimte kijkt.

Maar er is meer, er zijn op drie verdiepingen fado-muren met zwart-witfoto's van beroemde fadistas, waar geluidsfragmenten bij horen, zodat je de verschillende artiesten kunt horen. De muren zijn ingedeeld op generatie, je hebt de generatie van o.a. Amália Rodrigues, maar ook de jongere generatie waartoe bijvoorbeeld Christina Branco en Mariza behoren. En het mooiste is: je kunt vergelijken, tussen generaties, maar ook tussen artiesten onderling (want er is altijd meer variatie dan je in eerste instantie denkt).


Mijn algemene indruk van dit museum: het is fantastisch! Je hoort, ziet, leest en leert waar fado vandaan komt, en de verschillende aspecten ervan. Het is op een manier gepresenteerd waarop iedereen ervan kan genieten, zowel de doorgewinterde fadoliefhebber als de leek. Er zijn films en muziekfragmenten, maar ook teksten op muren en audiogidsen die je door het museum heen loodsen. Je leert een beetje van alles, van de geschiedenis, van de Portugese gitaar, van de artiesten, van de cultuur eromheen, en toch blijft het algemene thema duidelijk (en de volgorde van de onderwerpen logisch). Heel mooi (én interessant)!

donderdag 30 augustus 2012

Born to die

Dit is zo'n liedje dat als het ware in je kruipt. Je weet niet of je het mooi vindt, of simpelweg angstaanjagend... En niet alleen dit liedje, eigenlijk het hele oeuvre van Lana del Rey.



Over het lied kan ik niet veel zeggen, alleen dat het het origineel is. Ik weet niet of ik het mooi vind, of juist niet, maar ik mag het gevoel van onuitgesprokenheid wel in een liedje. En die onuitgesprokenheid is ook precies de kracht van Del Rey.



Dit is de - overigens prachtige - cover van de Oekraïense band Pur:Pur. Ik ken ze verder niet, en kwam door puur toeval op deze cover. Een leuk weetje is dat deze muziek live is opgenomen tijdens het filmen (op de zang na dan, die is van te voren opgenomen met een iPhone). Dat noem ik pas echt muziek maken! (En eigenlijk vind ik deze versie nog veel mooier dan het origineel.)

woensdag 29 augustus 2012

Mosteiro dos Jerónimos

Ik zou eigenlijk meer moeten bloggen over Portugal, maar soms schiet het erbij in in mijn drukke schema. (Ik hoop dat ik klaar ben met de blogs voordat ik - opnieuw - naar Rome ga.) Ik ben nu nog steeds bij dag drie, en dat wil iets zeggen. Maar door naar het eigenlijke onderwerp van deze blog: het Mosteiro dos jerónimos.

Dit klooster hebben we na de Torre de Belém bezocht, op dezelfde dag. Niet geheel ontoevallig, vooral omdat we in één keer kaartjes konden kopen voor beide bezienswaardigheden. Beide bouwwerken zijn nauw met elkaar verbonden; ze zijn beide schoolvoorbeelden van de manuelstijl, en staan beide op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Ze liggen tevens ook in dezelfde wijk.


De Mosteiro was al vanaf het begin af aan in handen van hiëronymusorde. Eerst (rond 1500) was het een kapel, voornamelijk gebruikt door zeelieden die spoedig op reis zouden gaan naar verre en onbekende landen. Maar in 1501 begon de bouw van de kerk en het klooster zoals we het nu grotendeels nog steeds kennen. De bouwwerkzaamheden, die honderd jaar zouden duren, veranderden de kleine kapel in een prestigieuze kerk, bedoeld voor de monnikenorde.

In 1649 besloot Filips II van Spanje er een koninklijk grafmonument van te maken. Het was niet meer voor het gewone publiek toegankelijk, maar alleen nog voor de paters van de orde en de koninklijke familie. Dat was het begin van de periode dat het gebouw een koninklijke plaats was. Koningen veranderden het gebouw, voegden kunstwerken toe, of lieten zich er begraven. Dit duurde tot het einde van de negentiende eeuw, en is ook de belangrijkste reden dat het gebouw zo goed onderhouden is door de eeuwen heen.

In de twintigste eeuw was het de tijd van de republiek. Sommige delen van het klooster werden aangepast, maar niet drastisch. Vaak alleen maar gerestaureerd in een iets simpelere stijl, of een paar kunstwerken die werden toegevoegd.

In 1983 werd de Mosteiro samen met de Torre de Belém aan de UNESCO werelderfgoedlijst toegevoegd. Beide gebouwen zijn nauw verbonden met de tijd van de ontdekkers en zeevaarders van Portugal, en een zeer terechte toevoeging, zowel architecturaal als historisch gezien.

zondag 26 augustus 2012

Torre de Belém

Een van de spectaculairste bezienswaardigheden in Lissabon is de Torre de Belém (hij staat niet voor niets op de werelderfgoedlijst van UNESCO). Het is een nogal bizar bouwwerk, op een nogal afgelegen plaats in Lissabon, maar dat voegt alleen maar toe aan zijn betovering.

De Torre de Belém staat tegenwoordig een beetje hopeloos aan wal, maar vroeger was dat anders. Vroeger stond hij midden in de Taag, maar door landwinning is de rivier veel smaller geworden, en staat de toren aan de kant. Hij blijft mooi, alleen is zijn plaats minder indrukwekkend.


De toren is onlosmakelijk verbonden met de grote Portugese ontdekkingsreizigers uit de de zestiende eeuw, waardoor het ook zijn status als werelderfgoed heeft gekregen. Het is gebouwd onder Johan II, als deel van een defensienetwerk op de Taag, maar het kreeg ook de functie van ceremoniële toegangspoort.

De geschiedenis is wel leuk (en staat uitvoerig beschreven op de Engelse wikipedia-pagina van de toren), maar niet zo interessant als je geen liefhebber bent van oorlogsvoering en het Portugese koningshuis. Gelukkig is de toren ook prachtig qua architectuur. Het is een geweldig voorbeeld van de typisch Portugese manuelstijl (gotisch met veel maritieme elementen, zoals knopen), maar is eigenlijk ook gewoon heel mooi.

(Kleine tip/waarschuwing: de verdiepingen in de toren zijn niet heel erg interessant, en het trapje is erg smal en druk. Het loont zich niet echt om naar boven te gaan, tenzij het heel rustig is. Bij twijfel - en drukte - : niet doen.)

vrijdag 24 augustus 2012

De wereld volgens Garp

Iedereen kent dit boek wel, of op z'n minst de verfilming (The World According To Garp). Het is een fantastisch boek, en de film schijnt net zo goed te zijn - maar daar kan ik weinig over zeggen; ik heb de film immers nog nooit gezien.


Garp is de zoon van Jenny, een wel heel erg non-conformistische verpleegster. Als ze gezamenlijk na Garps afstuderen naar Wenen gaan, verandert hun leven drastisch. Garp probeert een boek te schrijven, Jenny schrijft er daadwerkelijk een, een autobiografie. Die autobiografie maakt haar enorm populair, en onbedoeld tot een beroemd feministe. Garp schrijft een novelle (Pension Grillparzer, die volledig in het boek opgenomen is).

Dat is min of meer de opbouw van het verhaal, maar wat het echt mooi maakt, zijn de personages. Hoeren, fanatici, onschuldige kinderen, worstelaars en een transseksuele voetballer. Zij maken het verhaal zo speciaal, en het boek zo interessant.

John Irving zal ik hier niet verder beschrijven, gezien ik dat al in een andere blog heb gedaan (http://otjeblogtcultuur.blogspot.nl/2012/08/weduwe-voor-een-jaar.html).

woensdag 22 augustus 2012

Igreja de Santo António de Lisboa

Na de Sé de Lisboa zijn we naar deze kerk gegaan, de Igreja de Santo António de Lisboa. Deze kerk is min of meer het tegenovergestelde van de Sé. De Sé was groot en sober, deze is klein en wel héél erg barok.

De kerk zelf stelt niet zo heel veel voor, en is vooral de moeite waard als je er toevallig langskomt, of heel erg van barok-/rococokerken houdt. Eigenlijk is het enige interessante aan de kerk zijn geschiedenis. (Nou ja, eigenlijk is het helemaal niet eens de geschiedenis van de kerk zelf die interessant is, maar het verhaal van de heilige aan welke hij geweid is; zijnde Sint Antonius.)

De kerk is gebouwd op de plaats waar Sint Antonius geboren zou zijn in 1195. Toen hij in 1920 nog studeerde in Coimbra, sloot hij zich aan bij de orde der Franciscanen. Als monnik maakte hij vele missionaire reizen, waardoor hij grote bekendheid vergaarde onder de bevolking. Hij was erg geliefd, en al snel na zijn dood in 1232 werd hij heilig verklaard op aandringen van het volk (en werd deze kerk gebouwd).


De kerk die nu te zien is, is de herbouwde versie. De eerste versie van de Igreja, gebouwd ergens in de vijftiende eeuw, als een kapelletje (van deze eerste kapel is niets meer over, waarom weet ik niet). In 1730 liet Johan V de kapel herbouwen, maar nu als kerk (die deels instortte in een kleine aardbeving in 1755, met alleen maar de hoofdkapel die nog overeind stond). In 1767 werd de kerk volledig herbouwd door de barok-rococo-architect Mateus Vicente de Oliveira; dit is de versie die nu nog te bezoeken is.

dinsdag 21 augustus 2012

8 milestones in recorded sound

Voor iedereen die geïnteresseerd is in muziek (en technologie):



cdza laat laat dit keer de geschiedenis van het opgenomen - en opnemen van - geluid horen (en zien), van Edison tot de auto-tune. Heel mooi gedaan!

cdza doet iedere twee weken een video met een muzikaal experiment, die vaak te maken hebben met muziekgeschiedenis ("history of lyrics that aren't lyrics" of "an abridged history of western music in 16 genres") of met actuelere dingen ("Zuckerberg the musical" en "NYC phoneharmonic").

Meer video's van cdza staan op hun YouTube-kanaal: http://www.youtube.com/user/collectivecadenza

zondag 19 augustus 2012

Sé de Lisboa

Misschien heb ik iets goed te maken, misschien heb ik gewoon geen ander onderwerp (ik laat het aan jullie over welke van de twee het is), vandaag in ieder geval nog een blog over Portugal.

De Sé de Lisboa (kortweg Sé) is de oudste kerk van heel Lissabon, en ook de enige gotische*. Natuurlijk waren er vroeger wel meer gotische kerken in Lissabon, maar die zijn allemaal vernietigd tijdens de enorme aardbeving in 1755 (als ze al niet eerder waren ingestort tijdens een andere aardbeving). Maar deze bleef staan, hoewel niet helemaal intact; de hoofdkapel en het koninklijke pantheon waren ingestort tijdens de aardbeving, de kloosters en vele kapellen vielen ook ten prooi aan de aardbeving en de daaropvolgende brand. Gelukkig werd de kathedraal grotendeels wederopgebouwd, en hebben er in het begin van de twintigste eeuw nog wat renovaties plaatsgevonden (in deze staat is de Sé nu nog).


De Sé is gebouwd in de tweede helft van de twaalfde en het begin van de dertiende eeuw, net nadat de stad Portugal bevrijd was na tijden van onderdrukking onder verschillende volkeren, waaronder de Moren. Om de overwinning te vieren, werd er een nieuwe kathedraal gebouwd op de plaats van de voormalige belangrijkste moskee in de stad.

In de loop van de geschiedenis werden er nog verschillende delen aan de kathedraal bijgebouwd (die ik hier niet ga behandelen, want zo interessant is dat nu ook weer niet).

De kathedraal oogt nogal streng, en er is weinig decoratie te zien. Het doet haast protestants aan, hoewel het toch echt een Rooms katholieke kathedraal is. Door zijn grootte is het wel indrukwekkend, en het is uniek voor de stad Lissabon - en het bekijken zeker waard.

In de kerk zelf is de kapel Sint Anna te bekijken, die wel rijkelijk gedecoreerd is (maar daar wil ik zo weinig mogelijk over verklappen). Het is in ieder geval een grote aanrader.

*Eigenlijk is het meer een mengeling van stijlen, waaronder ook barok en romaans; maar het grootste deel is nog steeds gotisch.

zaterdag 18 augustus 2012

Museu Calouste Gulbenkian

Museu Calouste Gulbenkian is een enorm (indrukwekkend) museum in Lissabon. Dit museum bevat een van de grootste privécollecties kunst ter wereld, allemaal het nalatenschap van wijlen Calouste Gulbenkian. Gulbenkian was een oliegigant, en wist met zijn fortuin een immense kunstcollectie op te bouwen. Dit museum werd opgericht naar Gulbenkians laatste wil.

In het museum is zo enorm veel te zien,  nog lang niet alles (1000 van de 6000 kunstwerken worden permanent tentoongesteld), maar in ieder geval genoeg voor een middag kunst kijken. Het museum is opgedeeld in twee "delen", exotische kunst en Europese kunst. De exotische kunst is onderverdeeld in Egyptische kunst, Greco-Romaanse kunst, Mesopotamische kunst, oosters-Islamitische kunst, Armenische kunst en kunst uit het verre oosten. De Europese kunst is opgedeeld in beelden, boeken, toegepaste kunst en het werk van René Lalique.


Deze vaas is een van de absolute top-stukken uit de collectie. Het is een Griekse vaas van rond het jaar 440 voor Christus. Op de pot staat een verhaal verteld in afbeeldingen, op het bovenste deel staat de ontvoering van de twee dochters van Leppicus door de goddelijke tweeling Castor en Pollyx, op het onderste deel staan bacchantische scènes waarin satyrs maenaden achtervolgen.

Klinkt leuk, maar wat de vaas zo indrukwekkend maakt is dat hij én heel erg groot is, én in perfecte staat. Je hoeft weinig van Griekse kunst af te weten, om te snappen hoe bijzonder dit ding wel niet is.



Dit is het andere uiterste van de collectie: modern en Europees, in tegenstelling tot antiek en exotisch. Dit is een schilderij van Pierre-Auguste Renoir, een van de grote impressionisten. De vrouw op het schilderij is Camille Monet, de vrouw van de schilder Claude Monet. Hoewel het niet meteen opvalt, vertelt dit schilderij zoveel over de tijd waarin het gemaakt is (ergens rond 1872-1874). Dit schilderij is gemaakt in de periode waarin Renoir vaak over de vloer kwam bij de Monets in Argenteuil. Het is geschilderd alsof het gemaakt is in de open lucht, het licht komt nergens specifiek vandaan, het is er gewoon - wat ervoor zorgt dat het schilderij heel fris oogt. Ook de compositie is erg kenmerkend voor Renoirs generatie; met duidelijke verwijzingen naar het alledaagse leven, naar het japonisme wat erg in trek was, en toespelingen naar de kunst van Goya en Manet.

Camille Monet komt overigens vaak voor op schilderijen van grote impressionisten.

vrijdag 17 augustus 2012

Wilde zwanen

En alweer ben ik terug van weggeweest. En eigenlijk zou ik moeten beginnen met Portugal, maar ik wil liever over dit boek bloggen. Volgende keer Portugal, nog even geduld, eerst dit boek.

Wilde Zwanen is een van de mooist geschreven non-fictieboeken ooit. Het is rauw, beklemmend, en op een bepaalde manier ook wel een beetje romantisch (als dat het goede woord is). Ondanks al de tegenspoed blijft er een gevoel van liefde staan. En ja, het is echt non-fictie.


Wilde Zwanen gaat over drie Chinese vrouwen van drie verschillende generaties. Het gaat over Jung Chang, haar moeder en grootmoeder. De grootmoeder groeit op in een ouder China, een keizerrijk, wat langzamerhand een republiek begint te worden. Zij is nog van de generatie met ingebonden voetjes, waar vrouwen zelf niets te willen hebben. De moeder is een communiste ten tijde van de oorlog tegen Japan. Zij wil een rechtvaardig, communistisch China; ze is een vrouw met idealen. Ze helpt mee met het opbouwen van een nieuw communistisch rijk. In haar tijd komt Mao aan de macht, en de communistische droom verandert in een nachtmerrie. In dat milieu groeit ook Jung Chang zelf op, in een regime dat helemaal niets meer met communisme te maken heeft.

Dit boek heeft iets heel bijzonders, waar maar weinige non-fictieauteurs in slagen, ze weet te boeien. Ze weet geschiedenis persoonlijk te houden, en een verhaal te vertellen (in plaats van alleen droge feiten mede te delen). Het is een prachtig boek, zonder meer. Absoluut een aanrader om te lezen (lees het alleen niet als je op vakantie bent, zoals ik heb gedaan; daarvoor is het verhaal iets te duister en zwaarmoedig).


Aan Jung Chang zal ik hier maar weinig woorden weiden, omdat het interessantste al in het boek staat beschreven. Ze groeide op in het regime van Mao. In dat regime studeerde ze Engels, en later - na de val van Mao - verhuisde ze naar Londen. Daar heeft ze dit boek geschreven, en nog een paar andere werken over de moderne geschiedenis van China, waaronder een boek over Mao.

zondag 12 augustus 2012

Weer weg

Ik ben pas net terug, en ga nu alweer weg (voor een kleine week). Waarschijnlijk zal ik niet meer bloggen in die tijd, maar je weet maar nooit...

zaterdag 11 augustus 2012

Weduwe voor een jaar

Eigenlijk zou ik nu moeten bloggen over mijn vakantie in Portugal, maar dit heeft toch een beetje hogere prioriteit. Ik had dit boek namelijk al gelezen voordat ik naar Portugal ging, maar om de een of andere reden heb ik er nog niet over geblogd...

Weduwe Voor Een Jaar was het eerste boek dat ik ooit van John Irving gelezen heb - een jaar of twee geleden, denk ik. Ik raakte verliefd op het boek, op de schrijfstijl, op de bizarre verhaalloop, op alles zo min of meer. Meteen daarna heb ik De Wereld Volgens Garp gelezen (dat ik nu ben aan het herlezen), zo onder de indruk was ik van het boek en van John Irving. Nog steeds ben ik onder de indruk, daarom heb ik Weduwe Voor Een Jaar nog een keer gelezen.

Het herlezen van boeken heeft eerlijk gezegd wel iets. Je weet hoe het verhaal ruwweg in elkaar zit, maar een heleboel details ben je vergeten (ik in ieder geval), wat het verhaal toch de moeite van het lezen waard maakt.


Weduwe Voor Een Jaar draait om Ruth Cole, maar gaat niet per se over haar. Het speelt zich af op drie momenten in haar leven, drie belangrijke momenten voor Ruth, maar ook voor de personen om haar heen. Iedere keer wordt het weer vertelt vanuit een ander personage dat met de gebeurtenis te maken heeft.

Specifieker vertellen waar het verhaal over gaat is zo goed als onmogelijk zonder meteen het hele verhaal te verklappen. Maar vertrouw me maar, het is een prachtig boek. Alleen valt wel aan te raden om eerst al wat ander werk van John Irving te lezen, zodat je weet wat je van hem kan verwachten. En al doe je het niet, het blijft een heel goed boek.


John Irving is een wereldwijd bekende (en befaamde) schrijver en screenwriter. Veel van zijn boeken zijn bestsellers en succesvol verfilmd (het beste voorbeeld is De Wereld Volgens Garp, verfilmd als The World According To Garp, waarvan velen de film hebben gezien, maar het boek nog nooit gelezen; zowel het boek als de film schijnen geweldig te zijn*).

*Ik heb alleen het boek gelezen, over de film heb ik slechts verhalen gehoord. De film moet fantastisch zijn, als ik de verhalen moet geloven.